Welke invloed heeft de herfst op het weer

De herfst is zo'n raar seizoen. Het schuift tussen de zomer en winter in en gooit het weer in Nederland en België compleet overhoop. Na die warme maanden koelt de atmosfeer af – en dat merk je. Meer regen, wind die flink tekeergaat, temperaturen die kelderen. Het is onvoorspelbaar, die herfst. De ene dag storm, de volgende ochtend hangt er gewoon mist. We gaan kijken wat de herfst nou eigenlijk met het weer doet, met wat cijfers en snufjes erbij.

Waarom wordt het weer in de herfst zo onstuimig?

De herfst begint ongeveer 22 september, loopt door tot 21 december. Het grootste probleem? De afkoeling. Land en zee koelen anders af. In de zomer warmt de Noordzee flink op, maar als de herfst komt koelt het land een stuk sneller dan het water. Dat verschil maakt de atmosfeer onstabiel. Kou uit het noorden botst op die warmere, natte lucht boven zee. En bam – fikse buien en stormen.

Dan is er nog de straalstroom. Die wind hoog in de lucht stuurt het weer. In de herfst schuift die naar het zuiden en worden lagedrukgebieden sneller achter elkaar geduwd. Daarom is het in oktober en november zo wisselvallig: vandaag regen, morgen ineens opklaringen. Je weet nooit precies wat je krijgt.

Wat is de invloed van de herfst op de temperatuur?

De temperatuur zakt gewoon gestaag weg. September is nog 15-18 graden, maar in november kom je niet veel verder dan 5-10 graden. De zon staat lager, dus de instraling neemt af. En al die bewolking helpt ook niet – die houdt warmte vast maar blokkeert ook de zon.

Grappig fenomeen: de 'warme herfst'. Door klimaatverandering zijn herfsten de laatste decennia 1-2 graden warmer geworden. Zachter weer, ja, maar ook extremere buien. Kijk maar naar deze tabel met gemiddelden in De Bilt (Klimaatatlas, 2023).

Hoe beïnvloedt de herfst de neerslag?

De herfst is het natste seizoen van het jaar in Nederland. Gemiddeld 249 mm neerslag, tegenover 210 mm in de zomer. Komt door al die lagedrukgebieden en de vochtige zeelucht die binnenwaait. Oktober en november staan erom bekend – het regent gewoon vaak.

En dan de herfststorm. Die ontstaat als een krachtig lagedrukgebied vanaf de Atlantische Oceaan naar Europa trekt. Windstoten van 100-120 km/uur – storm Ciara in 2020 was een goed voorbeeld. Ook 'stortregen' komt vaker voor, korte en hevige buien die plaatselijk voor wateroverlast zorgen.

Wat zijn de effecten van mist en vorst?

Mist hoort bij de herfst. In september en oktober koelt de aarde 's nachts snel af, maar de lucht is nog warm en vochtig. Condensatie dus, en mist – vooral vroeg in de ochtend. Dichte mist? Zicht onder de 200 meter, gevaarlijk voor het verkeer.

Nachtvorst, ook typisch. Meestal in de tweede helft van oktober voor het eerst, maar klimaatverandering schuift dat later. Vorst is temperatuur onder 0 °C, schadelijk voor planten. Boeren gebruiken vliesdoek om hun oogst te redden.

Checklist: Hoe bereid je je voor op herfstweer?

• Controleer de dakgoten: Bladeren verstoppen de boel, wateroverstand gegarandeerd.
• Zet de verwarming laag: Voorkom schimmel, hou de luchtvochtigheid in toom.
• Houd de weersverwachting in de gaten: Storm en mist gooien reisplannen in de war.
• Bescherm je tuin: Dek vorstgevoelige planten af met een doek, simpel.
• Pas je rijstijl aan: Gladde wegen door bladeren en regen – wees voorzichtig.

Veelgestelde vragen over de herfst en het weer

Deskundig inzicht: De herfst als weersextremen

Meteorologen van het KNMI zeggen het: de herfst is een seizoen van extremen. Warme Noordzee en koude lucht uit het noorden – dat is een 'energiebom'. In 2023 viel in oktober op één dag meer dan 80 mm regen in delen van Limburg, overstromingen volgden. Dit wordt alleen maar vaker verwacht door opwarming.

"De herfst is het seizoen waarin de natuur zich voorbereidt op de winter, maar het weer laat zich niet temmen. We zien een toename van 'flash floods' en stormen, wat vraagt om aanpassingen in onze infrastructuur." – Dr. Irene van der Wiel, klimaatwetenschapper bij het KNMI.