Wat is het armste land van de EU
De vraag welk EU-land het armst is, hoor je vaak. Het antwoord? Dat hangt ervan af hoe je meet. Maar over het algemeen wordt Bulgarije gezien als het armste land van de Europese Unie, met Roemenië er vlak achter. Dit is gebaseerd op het bruto binnenlands product (bbp) per persoon, gecorrigeerd voor wat je er eigenlijk voor kunt kopen – het bbp per hoofd in koopkracht (PPS). Volgens de meest recente Eurostat-cijfers uit 2023 ligt het bbp per hoofd in Bulgarije op ongeveer 64% van het EU-gemiddelde. Dat betekent simpelweg dat de gemiddelde Bulgaar een stuk minder te besteden heeft dan de gemiddelde EU-burger. De economische situatie daar is het resultaat van een behoorlijk ingewikkelde mix van historische, politieke en sociale factoren. Denk aan de overgang van communistisch naar kapitalistisch systeem, corruptie, een zwakke rechtsstaat en gewoonweg te weinig investeringen in basiszaken zoals infrastructuur en onderwijs.
Hoe wordt armoede in de EU gemeten?
Armoede in de EU meet je niet alleen met het bbp per persoon. Er zijn meerdere manieren om een beter beeld te krijgen. De meest gebruikte maatstaf is het bbp per hoofd, uitgedrukt in koopkrachtstandaarden (PPS). Dat corrigeert voor prijsverschillen tussen landen – logisch, want in Bulgarije is een brood goedkoper dan in Denemarken. Daarnaast kijkt men naar het risico op armoede of sociale uitsluiting (AROPE). Die indicator combineert drie dingen: het risico op armoede (minder dan 60% van het mediaan inkomen), ernstige materiële en sociale deprivatie (simpel gezegd: gebrek aan essentiële spullen en diensten) en een heel lage werkintensiteit (weinig werkuren in het huishouden). Ook de Gini-coëfficiënt wordt gebruikt, die meet hoe ongelijk inkomens verdeeld zijn. Bulgarije scoort op al deze punten slecht. Het heeft niet alleen het laagste bbp per hoofd, maar ook het hoogste percentage mensen dat risico loopt op armoede of sociale uitsluiting (ongeveer 32% in 2022, tegenover een EU-gemiddelde van 21,6%).
Waarom is Bulgarije het armste land van de EU?
De armoede in Bulgarije heeft diepe wortels. Historisch gezien was het land na de val van het communisme in 1989 een van de armste in Oost-Europa. De overgang naar een markteconomie verliep rommelig, met een enorme economische inzinking in de jaren 1990. Corruptie en een zwakke rechtsstaat hebben buitenlandse investeerders weggejaagd en economische groei tegengehouden. Het land kampt met een krimpende en vergrijzende bevolking, omdat veel jonge, hoogopgeleide Bulgaren naar het buitenland vertrekken voor betere kansen. Dat zorgt voor een braindrain en een tekort aan arbeidskrachten. En dan is er nog de energiesector: Bulgarije is sterk afhankelijk van fossiele brandstoffen, waardoor het kwetsbaar is voor prijsschommelingen en de energietransitie moeizaam verloopt. EU-fondsen hebben wel geholpen, maar de absorptiecapaciteit is laag door bureaucratie en corruptie.
Wat zijn de armste regio's in de EU?
Binnen de EU zijn er enorme regionale verschillen. De armste regio's (NUTS 2-regio's) liggen grotendeels in Bulgarije, Roemenië en Griekenland. Volgens Eurostat (2022) is de armste regio van de EU Severozapaden (Noordwest-Bulgarije), met een bbp per hoofd van 36% van het EU-gemiddelde. Andere heel arme regio's zijn Yuzhen Tsentralen (Zuid-Centraal Bulgarije) en Severen Tsentralen (Noord-Centraal Bulgarije) in Bulgarije, en Sud-Vest Oltenia (Zuidwest-Oltenia) in Roemenië. In Griekenland zijn regio's zoals Ipeiros (Epirus) en Dytiki Ellada (West-Griekenland) relatief arm. Deze regionale ongelijkheid komt vaak doordat economische activiteit zich concentreert in hoofdsteden en grote steden, terwijl plattelandsgebieden en voormalige industriële regio's achterblijven.
Welke landen in de EU zijn het meest kwetsbaar voor armoede?
Naast Bulgarije en Roemenië zijn ook Griekenland, Spanje, Italië en de Baltische staten (Letland, Litouwen, Estland) kwetsbaar voor armoede, al ligt hun bbp per hoofd hoger dan dat van Bulgarije. Griekenland heeft bijvoorbeeld een hoger bbp per hoofd dan Bulgarije, maar kampt met een heel hoge werkloosheid en een groot percentage mensen met een risico op armoede of sociale uitsluiting (ongeveer 28% in 2022). In Spanje en Italië zijn de regionale verschillen enorm; het zuiden van beide landen is aanzienlijk armer dan het noorden. De Baltische staten hebben de afgelopen decennia een sterke economische groei doorgemaakt, maar blijven kwetsbaar voor externe schokken, zoals de energiecrisis en de oorlog in Oekraïne. Het is belangrijk om te onthouden dat armoede een multidimensionaal probleem is. Een laag bbp per hoofd gaat vaak samen met slechte gezondheidszorg, beperkte toegang tot onderwijs, een gebrek aan sociale mobiliteit en een hoge mate van corruptie.
Veelgestelde vragen over het armste land van de EU
Is Bulgarije echt het armste land van de EU in 2024?
Ja, volgens de meest recente beschikbare gegevens van Eurostat (2023) is Bulgarije het armste land van de EU op basis van het bbp per hoofd van de bevolking in koopkrachtstandaarden. Dat is 64% van het EU-gemiddelde. Roemenië volgt met 77% van het EU-gemiddelde. De ranglijst verandert niet snel, hoewel Bulgarije de afgelopen jaren een gestage economische groei heeft doorgemaakt.
Wat is het verschil tussen het armste land en het land met de meeste armoede?
Het armste land verwijst doorgaans naar het land met het laagste bbp per hoofd van de bevolking (in PPS). Het land met de meeste armoede verwijst naar het land met het hoogste percentage mensen dat risico loopt op armoede of sociale uitsluiting (AROPE). Bulgarije scoort op beide indicatoren het slechtst, maar dit hoeft niet altijd samen te vallen. Een land met een relatief hoog bbp per hoofd kan nog steeds een hoge mate van inkomensongelijkheid en armoede hebben, zoals Griekenland of Italië.
Hoe verhoudt de armoede in Bulgarije zich tot die in niet-EU-landen in Europa?
Bulgarije is aanzienlijk armer dan de meeste West-Europese landen, maar het is nog steeds rijker dan veel landen op de Westelijke Balkan die geen lid zijn van de EU, zoals Albanië, Bosnië en Herzegovina, Noord-Macedonië en Kosovo. Oekraïne en Moldavië zijn ook aanzienlijk armer dan Bulgarije. De EU-lidmaatschap heeft Bulgarije toegang gegeven tot EU-fondsen en de interne markt, wat de economische groei heeft gestimuleerd, maar de ongelijkheid met de rest van de EU blijft groot.
Wat doet de EU om armoede in Bulgarije te bestrijden?
De EU verstrekt aanzienlijke financiële steun aan Bulgarije via het Cohesiebeleid en het Europees Sociaal Fonds (ESF). Deze fondsen zijn bedoeld om de economische groei te stimuleren, de infrastructuur te verbeteren, de werkgelegenheid te bevorderen en sociale uitsluiting te bestrijden. Daarnaast is er de 'Recovery and Resilience Facility' (RRF) in het kader van NextGenerationEU, die Bulgarije helpt bij de groene en digitale transitie. De effectiviteit van deze fondsen wordt echter beperkt door corruptie, een gebrek aan absorptiecapaciteit en een zwakke rechtsstaat. De EU heeft ook hervormingen op het gebied van de rechtsstaat geëist voordat bepaalde fondsen worden uitbetaald.
Korte samenvatting
- Armste land: Bulgarije is het armste land van de EU op basis van bbp per hoofd in koopkracht (64% van EU-gemiddelde).
- Belangrijkste oorzaken: Corruptie, zwakke rechtsstaat, braindrain, moeizame transitie van communisme naar kapitalisme.
- Armste regio: Severozapaden (Noordwest-Bulgarije) is de armste regio van de EU met 36% van het EU-gemiddelde.
- EU-steun: De EU verstrekt fondsen via cohesiebeleid en RRF, maar effectiviteit wordt beperkt door corruptie en bureaucratie.