Waar staan de meeste oude molens in Nederland

Iedereen kent die plaatjes wel. Nederland en z'n windmolens. Maar als je me vraagt waar ze nou écht massaal staan? Het antwoord is niet wat je denkt. Ja, Kinderdijk en Zaanse Schans, dat weet iedereen. Maar de echte koploper is Zuid-Holland. Die provincie heeft ze niet alleen het beroemdst, maar ook het allergrootste aantal van die oude dingen. Laten we maar eens kijken naar de cijfers, waarom het zo is, en waar jij ze kunt spotten.

De Vereniging De Hollandsche Molen houdt het bij. Ongeveer 1.200 historische wind- en watermolens telt Nederland. En raad eens? Meer dan 230 staan er in Zuid-Holland. Dat is veel meer dan in andere provincies. De echte hotspots zijn de Alblasserwaard, de Krimpenerwaard, en rond steden als Leiden, Gouda en Rotterdam. Daar zit de echte molenliefde.

Welke provincie heeft de meeste oude molens?

Zuid-Holland. Punt. Geen twijfel mogelijk. Kijk zelf maar naar deze cijfers.

Waarom Zuid-Holland? Simpel. De Gouden Eeuw. Die provincie was het kloppende hart. Molens werden overal voor gebruikt. Polders droogmalen, zoals in de Alblasserwaard. Hout zagen voor schepen in Leiden en Rotterdam. Graan malen voor de groeiende steden. Het was niet alleen mooi, het was pure noodzaak.

Waar vind je de oudste nog werkende molens?

De oudste die nog overeind staat, is de Grenadiermolen in het Limburgse Mheer. Die is gebouwd in 1299. Een standerdmolen, weet je wel. Maar de oudste poldermolen die nog draait? Dat is de Molen van Sloten in Amsterdam, uit 1630. In Zuid-Holland moet je vooral in de Krimpenerwaard zijn. Daar staan molens uit de 16e eeuw. Wil je ze zelf vinden? Gebruik deze checklist:

• Standerdmolen: Die hebben een houten onderstel. Het oudste type, vrij zeldzaam.
• Wipmolen: Typisch voor veenpolders. Meestal uit de 17e eeuw.
• Bovenkruier: De stenen variant, gebouwd vanaf de 18e eeuw. Die zie je het vaakst.
• Databases: Kijk op de site van de Vereniging De Hollandsche Molen of molens.nl. Daar staat alles.
• UNESCO-locaties: Kinderdijk (19 molens, 1740) en Zaanse Schans (8 molens, 18e-19e eeuw). Die zijn sowieso de moeite.

Waarom zijn er zoveel molens in de Alblasserwaard?

De Alblasserwaard. Laagveengebied. Beroemd om Kinderdijk, die 19 molens. Het antwoord? Water, water en nog eens water. Die hele streek ligt onder de zeespiegel. Overstromingen waren een constant ding. In de 18e eeuw bouwden ze een systeem van 19 windmolens om het overtollige water naar de Lek te pompen. Een van de eerste grootschalige waterbeheersystemen ooit. En ze staan er nog. Niet alleen als mooi plaatje, maar ook als back-up. Mocht het ooit misgaan, dan kunnen ze nog draaien. Die lage ligging, die veengrond, die constante drainage... het creëerde iets unieks.

Zijn de molens in Friesland ouder dan in Zuid-Holland?

Nee. Echt niet. Friesland heeft een mooie geschiedenis, ja. Vooral in de 18e en 19e eeuw. Maar de oudste molens? Die staan in Limburg (Grenadiermolen, 1299) en Zuid-Holland (poldermolens). Friesland heeft veel spinnenkopmolens en achtkante bovenkruiers, maar die zijn meestal van tussen 1750 en 1850. De molens in Zuid-Holland, zoals Kinderdijk (1740) en die in de Krimpenerwaard (16e-17e eeuw), zijn gemiddeld gewoon ouder. Het verschil zit 'm in de functie. Friese molens waren voor graan en het droogmalen van meren. Zuid-Hollandse? Die waren keihard nodig voor het dagelijkse beheer van diepe polders. Een wereld van verschil.