Hebben zeedieren last van windmolens op zee
Dus, die grote windparken op de Noordzee, wat doen die eigenlijk met het zeeleven? Het is geen simpel ja of nee. Tijdens de bouw is er best wat gedoe, maar als ze eenmaal draaien, gebeuren er ook goede dingen. Het hangt er echt vanaf over welk dier je het hebt. Dit stuk kijkt naar wat we nu weten, wat de wetenschap zegt.
Welke zeezoogdieren ervaren hinder van onderwatergeluid?
Bruinvissen en zeehonden, die hebben er het meeste last van. Vooral in Nederlandse wateren. Denk aan het heien van die palen de zeebodem in - dat maakt een gigantische herrie onder water. Echt extreem hard. Zelfs tientallen kilometers verderop is het nog te horen. Bruinvissen? Die gaan er als een speer vandoor. Hun echolocatie, waarmee ze jagen, raakt helemaal van slag. Zeehonden kunnen er tijdelijk slechter van gaan horen. De overheid heeft daarom strenge regels: maximaal 160 decibel geluidsdruk op 750 meter afstand, zodat het niet te gek wordt.
Als de molens eenmaal draaien, is het geluid lager maar wel constant. Wageningen Marine Research heeft uitgezocht dat sommige bruinvissen na een tijdje gewoon terugkomen. Ze wennen eraan, zeg maar. Maar dat constante, lage gebrom kan nog steeds stress geven voor soorten die daar gevoelig voor zijn. Lastig.
Wat is het effect van windmolens op vissen en vogels?
Voor vissen is het een beetje dubbel. Tijdens de bouw zijn ze weg, weg, weg. Maar daarna? Dan worden die windmolens een soort kunstmatig rif. Al die harde constructies trekken mosselen en anemonen aan. De biodiversiteit schiet omhoog, jonge kabeljauw en zeebaars vinden er schuilplaatsen. En omdat er niet gevist mag worden, krijgt de zeebodem rust. Platvissen en bodemdieren profiteren daarvan.
Vogels hebben het anders. Aanvaringen met die wieken, dat is gewoon dodelijk. Vooral trekvogels en zeevogels zoals de jan-van-gent lopen risico. Hoeveel er precies sterven? Dat verschilt per plek en per vogelsoort. Maar er is ook een andere kant: sommige vogels, zoals de zwarte zee-eend, vinden er juist rust en voedsel, omdat er meer schelpdieren op die funderingen groeien.
| Diersoort | Negatief effect | Positief effect |
|---|---|---|
| Bruinvis | Geluidsoverlast, tijdelijke verstoring | Gewenning, terugkeer na aanleg |
| Zeehond | Gehoorschade bij heien | Rustgebied door scheepvaartverbod |
| Kabeljauw | Verdrijving tijdens aanleg | Kunstmatig rif, toename schuilplaatsen |
| Jan-van-gent | Aanvaringsrisico met wieken | Beperkt foerageergebied |
| Bodemdieren | Verstoring tijdens aanleg | Herstel zeebodem, visserijvrije zone |
Hoe worden negatieve effecten geminimaliseerd?
De overheid en de bedrijven die die parken exploiteren, doen best wat om de schade te beperken. Een slimme truc is het bellengordijn. Dat is een muur van luchtbellen rond de hei-installatie, die het geluid met tientallen decibels dempt. Ze gebruiken ook langzame startprocedures, zodat het heien geleidelijk op gang komt en dieren de tijd hebben om weg te zwemmen.
Verder is er een verplichting om alles in de gaten te houden. Ecologen zetten onderwatermicrofoons en camera's in om bruinvissen en vogels te tellen. Die data gebruiken ze om de maatregelen steeds beter te maken. Een paar dingen die echt helpen voor een diervriendelijk windpark:
- Bellengordijnen gebruiken of andere manieren van funderen.
- Niet bouwen tijdens migratie- of paarseizoenen.
- Turbines ontwerpen met contrasterende wieken, zodat vogels ze beter zien.
- Visserijvrije zones instellen in het park.
"De windmolens op zee zijn een paradox voor het zeeleven. Ze veroorzaken onmiskenbare hinder tijdens de aanleg, maar creëren tegelijkertijd oases van rust en biodiversiteit waar de natuur zich kan herstellen van decennia van overbevissing." - Dr. Maaike van der Heijden, marien bioloog bij Rijkswaterstaat.
Zijn windmolenparken dodelijk voor trekogels?
Ja, er gaan vogels dood. Per windpark op de Noordzee zijn dat er een paar honderd tot een paar duizend per jaar. Maar dat is maar een klein deel van wat er sterft door andere dingen, zoals auto's of hoogspanningsleidingen. Ze kunnen de turbines stilzetten als er veel vogels overtrekken, dat helpt.
Kunnen vissen wennen aan het geluid van windmolens?
Het lijkt erop dat vissen eraan wennen. Dat constante, lage geluid van een draaiende turbine wordt na een tijdje niet meer als een groot gevaar gezien. En omdat dat kunstmatige rif zo aantrekkelijk is, is het voor veel vissen uiteindelijk een pluspunt.
Wat is het grootste voordeel van windmolens voor het zeeleven?
Het visserijverbod rond de parken. Daardoor krijgt de zeebodem de kans om te herstellen. Schelpdieren en wormen doen het goed, en dat trekt weer vissen en zeevogels aan. Dat noemen ze het 'reservoir-effect', en het is een van de beste dingen die we voor de Noordzee kunnen doen.
Korte samenvatting
- Geluidsoverlast: Vooral tijdens de aanlegfase is er hinder voor bruinvissen en zeehonden, maar maatregelen zoals bellengordijnen dempen het geluid aanzienlijk.
- Kunstmatig rif: De funderingen van windmolens trekken zeeleven aan, wat leidt tot een toename van biodiversiteit en vispopulaties in het park.
- Vogelsterfte: Aanvaringen met wieken zijn een reëel risico, maar worden beperkt door vogelwerende maatregelen en stilleggen tijdens trek.
- Visserijvrije zone: Het grootste ecologische voordeel is het herstel van de zeebodem door het verbod op bodemvisserij, wat een positief effect heeft op het hele ecosysteem.